Bir çimento fabrikası, teknolojik modernizasyonla üretim kapasitesini günde 4.000 tondan 6.500 tona çıkardı. Çimento klinker fırınının yenilenmesi kapsamında mevcut beş kademeli ön ısıtıcı altı kademeli ön ısıtıcıya dönüştürüldü. Bunun sonucunda fırın başı ve fırın kuyruğundaki atık gaz parametreleri değişti. Mevcut atık ısı kazanının tasarımı, değişen parametrelerin getirdiği çalışma koşullarına artık uygun değildi. Kazanın ısı kaynağı, fırın başı ve fırın kuyruğundan gelen büyük miktardaki düşük nitelikli atık ısıydı. Atık gazdaki ısıdan kademeli olarak yararlanmak ve elektrik üretim sisteminde atık ısı kullanımını iyileştirmek için atık ısı kazanının parametrelerinin seçimi kritik önem taşır. Bu nedenle çimento fırını hattının modernizasyonu sırasında yatırım tutarını azaltmak ve inşaat süresini kısaltmak için mevcut atık ısıdan elektrik üretim sisteminden uygun biçimde yararlanmak gerekir.
Projede, mevcut buhar türbini sistemi korunurken sıcak hava ocağının kuyruk ve baş uçlarındaki ısı geri kazanım kazanlarının yeni bir sistemle değiştirilmesi öngörülmektedir. Egzoz fanını tahrik etmek için yeni bir buhar türbini eklenecektir. Böylece kalan ısı kaynakları etkin biçimde kullanılacak ve ekonomik fayda artacaktır.
Modernizasyon öncesi çimento fırını hattı ve atık ısıdan elektrik üretim sistemi
Modernizasyon öncesi atık ısı geri kazanım sistemine genel bakış
Modernizasyon öncesinde çimento fırın hattı, beş kademeli ön ısıtıcıya sahip bir klinker üretim hattı idi. Ön ısıtıcının C1 silindirinin çıkış sıcaklığı yaklaşık 320 ℃, fırın çıkışındaki egzoz gazı sıcaklığı ise yaklaşık 380 ℃ idi. Isıl sistem hesapları kapsamında yapılan ısı dengesi simülasyonuna göre, fırın çıkışındaki atık ısı kazanı çift basınçlı bir sistem kullanır ve bünyesinde ortak bir ekonomizer bulunur. Fırın çıkışındaki kazanın ortak ekonomizerinden çıkan sıcak su, hem fırın çıkışındaki hem de fırın girişindeki kazanı besler. Bu iki kazanda üretilen buhar birleşerek buhar türbini-jeneratör grubunun ana buharını oluşturur. Fırın çıkışındaki kazanda üretilen düşük basınçlı buhar, ilave buhar üretimi ve elektrik üretimi için doğrudan buhar türbinine girer. Kullanılan buhar türbini, ilave buhar girişli, yoğuşmalı tiptedir.
Modernizasyon öncesinde ana ekipmanların teknik parametreleri
| Kalem | Fırın çıkışı atık ısı kazanı | Fırın girişi atık ısı kazanı |
| Baca gazı (hava) debisi (Nm³/h) | 135,000 | 230,000 |
| Girişteki baca gazı (hava) sıcaklığı (℃) | 380 | 330 |
| Çıkıştaki baca gazı (hava) sıcaklığı (℃) | ~98 | ~200 |
| Kazanın ısı transfer verimi (%) | 98 | 96.5 |
| Kızgın buhar sıcaklığı (℃) | 360 | 310 |
| Kızgın buhar debisi (t/h) | 13.9 | 17.42 |
| Kızgın buhar basıncı (MPa·a) | 1.15 | 1.15 |
| Düşük basınçlı buharın sıcaklığı (℃) | 180 | / |
| Düşük basınçlı buhar debisi (t/h) | 2.87 | / |
| Düşük basınçlı buharın basıncı (MPa·a) | 0.25 | / |
Atık ısı kazanının seçim parametreleri
| Kalem | Parametre / tip |
| Buhar türbini tipi | Buhar enjeksiyonlu, tam yoğuşmalı aksiyon türbini |
| Buhar türbini modeli | BN7-1.05/0.2 |
| Buhar türbininin anma gücü | 7 MW |
| Ana buhar basıncı | 1,05 (a) MPa |
| Ana buhar sıcaklığı | 325 ℃ |
| Ana buhar debisi | 31.32 t/h |
| Enjeksiyon buharı basıncı | 0,2 (a) MPa |
| Enjeksiyon buharı sıcaklığı | 170 ℃ |
| Buhar enjeksiyon debisi | 2.7 t/h |
| Türbin çıkış basıncı | 7,0 kPa |
| Anma devir sayısı | 3000 rpm |
Buhar türbini seçim parametreleri
| Kalem | Parametre / tip |
| Kule tipi | Çelik ve beton yapılı, ters akışlı, mekanik çekişli soğutma kulesi |
| Toplam debi | 3000 m³/h |
| Tek kule için debi | 1500 m³/h |
| Adet | 2 |
| Fan gücü | 55 kW |
| Sirkülasyon suyu pompasının debisi | 1500 m³/h |
| Sirkülasyon suyu pompasının basma yüksekliği | 22 m |
| Sirkülasyon suyu pompasının gücü | 132 kW |
| Sirkülasyon suyu pompası sayısı | 3 (ikisi işletmede, biri yedekte) |
Soğutma kuleleri ve sirkülasyon pompalarının seçim parametreleri
Modernize edilen atık ısıdan elektrik üretim sistemi
Modernize edilen atık ısı geri kazanım sistemine genel bakış
Modernize edilen çimento fırını hattı, altı kademeli ön ısıtıcılarla donatılmış bir klinker üretim hattıdır. Ön ısıtıcının C1 silindirinde çıkış sıcaklığı yaklaşık 280 ℃, atık hava debisi ise 360.000 Nm3/h’dir. Fırın başında atık gaz sıcaklığı 380 ℃, atık gaz debisi ise 250.000 Nm3/h’dir. Atık gaz parametreleri, önceki beş kademeli ön ısıtıcının değerlerinden önemli ölçüde farklıdır. Mevcut atık ısı kazanının tasarımı, kazanda daha yüksek bir baca gazı sıcaklığına yol açacak ve üretilen doymuş su ile buhar miktarları arasında ısıl denge sağlanamayacaktı. Bu da atık ısıdan farklı sıcaklık kademelerinde uygun biçimde yararlanılmasını engelleyecekti.
Çimento fırın hattının modernizasyonundan sonraki egzoz gazı parametrelerine göre, fırın çıkışı ve fırın girişi atık ısı kazanlarının ilk tasarım koşulları işletmenin sürdürülmesi için gereken koşulları karşılamıyordu. Çimento hattının modernizasyonundan sonra atık ısı kazanlarının konumlarının da buna uygun olarak değiştirilmesi gerekiyor. Her iki atık ısı kazanının da güncellenen son parametrelere göre yeniden tasarlanması ve kurulması gerekiyor. Yeni tasarlanan kazanların ürettiği buhar miktarı, türbinin alabileceği azami buhar miktarını aşıyor. Elektrik üretimi için yeni bir türbin ünitesi kurulacak olursa ek yatırım gerekecek ve modernizasyon süresi uzayacaktır. Mevcut üniteyi akılcı biçimde değerlendirmemek kaynak israfıdır. Bu nedenle mevcut türbin sisteminde değişiklik yapılmadan, egzoz fanını tahrik etmek üzere yeni bir türbin kuruluyor. Bu çözüm yatırımı en aza indiriyor, kaynakların akılcı kullanımını sağlıyor, inşaat süresini kısaltıyor ve ekonomik faydayı artırıyor. Mevcut atık ısıdan elektrik üretim sisteminin tamamı bu şekilde değerlendiriliyor. Teknik modernizasyon ve iyileştirme sonrasında atık ısı kullanımının ısıl verimi en yüksek düzeye ulaşıyor.
Modernizasyon sonrasında ana ekipmanların teknik parametreleri
| Kalem | Fırın çıkışı atık ısı kazanı | Fırın girişi atık ısı kazanı |
| Baca gazı (hava) debisi (Nm³/h) | 250,000 | 360,000 |
| Girişteki baca gazı (hava) sıcaklığı (℃) | 360 | 280 |
| Çıkıştaki baca gazı (hava) sıcaklığı (℃) | ~100 | ~198 |
| Kazanın ısı transfer verimi (%) | 98 | 96.5 |
| Kızgın buhar sıcaklığı (℃) | 340 | 260 |
| Kızgın buhar debisi (t/h) | 21.8 | 19.6 |
| Kızgın buhar basıncı (MPa) | 1.05 | 1.05 |
| Düşük basınçlı buharın sıcaklığı (℃) | 180 | – |
| Düşük basınçlı buhar debisi (t/h) | 5 | – |
| Düşük basınçlı buharın basıncı (MPa) | 0.2 | – |
Atık ısı kazanının seçim parametreleri
| Kategori | Kalem | Birim | Değer |
| Buhar türbini giriş parametreleri | Anma gücü | kW | 1600 |
| Türbin girişindeki buhar basıncı | MPa(a) | 1.05 | |
| Türbin girişindeki buhar sıcaklığı | ℃ | 330 | |
| Türbin girişindeki buhar debisi | t/h | 9.7 | |
| Çıkış buharı basıncı | MPa(a) | 0.009 |
Buhar türbinini tahrik eden fırın girişi egzoz fanının seçim parametreleri
Soğutma kulesinin modernizasyonu
Mevcut soğutma kulesi, çelik ve betondan inşa edilmiş, ters akışlı, mekanik çekişli bir kuleydi. Buhar miktarı arttığı için kulede dolaşan su miktarındaki artış, soğutma suyu ihtiyacını karşılamaya artık yetmiyordu. Bu nedenle, inşaat takvimine uymak ve yatırım maliyetinden tasarruf etmek amacıyla mevcut yapının kendi temeli üzerinde yenilenmesi planlandı. Fan gücü 55 KW’tan 75 KW’a çıkarıldı ve kulenin tamamı yükseltildi. Modernizasyon tamamlandığında soğutma kapasitesi 4.000 t/h oldu. Sirkülasyon suyu pompası da buna uygun olarak değiştirildi. Böylece sistem bir bütün olarak işletmenin soğutma suyu ihtiyacını karşılayabilir hâle geldi.
Sonuç
Bir çimento şirketinin çimento klinkeri üretim kapasitesi 4.000 t/d’den 6.500 t/d’ye çıkarıldı. Türbin tahrikli bir ilave egzoz fanı kuruldu. Modernizasyon sonrasında tesis iyi çalıştı. Modernizasyonun bütünü için izlenen teknik yaklaşım gereksinimleri karşıladı, yatırım maliyetinden tasarruf sağladı ve inşaat süresini kısalttı. Atık ısı kaynakları da akılcı biçimde değerlendirildi.





















