Çimento mühendisliğinde iş ortağınız

AGICO CEMENT / Site içi arama

Ne bulmanıza yardımcı olabiliriz?

Ekipman, yedek parça, komple tesis ve proje örnekleri arayın.

Bir ürün adı veya kısaltma yazın · Öneri seçmek için ↑ ↓ tuşlarını kullanın · Kapatmak için Esc tuşuna basın

Başlamak için bir faaliyet alanı seçin

Hızlı bağlantılar

Biyokömür üretim teknolojisine genel bakış

Biyokömür üretim teknolojisi

Son yıllarda biyokömür üretimi piyasada çok konuşulan bir konu hâline geldi. Genel olarak biyokömür üretimi, enerji kaynağı olarak kullanılan biyokütle ham maddelerinin pirolize tabi tutulmasıdır. Tomruk, talaş, bambu yongası, tarım ürünlerinin sapları ve pirinç kavuzu dâhil pek çok biyokütle malzemesi bu yolla çevreye duyarlı biçimde yeniden değerlendirilir. Biyokütleyi biyokömüre dönüştürmek, çevresel amaçlara hizmet etmenin yanı sıra atıklardan ekonomik değer elde etmenin de iyi bir yoludur. Giderek daha fazla kişi biyokömür üretimi alanında iş kurmak istiyor. Biyokömür üretimi hakkında ne kadar bilgi sahibisiniz? Bu yazıda biyokömür üretim teknolojisini genel hatlarıyla ele alıyoruz. Biyokömür üretiminde kullanılan en yeni teknolojiyi birlikte inceleyelim.

Biyokömür, biyokütlenin oksijenin sınırlı olduğu koşullarda pirolizi ve karbonizasyonuyla elde edilen, yüksek karbon içeriğine, gelişmiş bir gözenek yapısına ve güçlü adsorpsiyon kapasitesine sahip işlevsel bir malzemedir. Biyokömür nasıl keşfedildi? Yanıt “kara toprak”! Bilim insanlarının biyokömüre ilgi duymasını sağlayan, Amazon’un kara toprakları üzerine yapılan araştırmalardı. Yüzlerce yıl önce Amazon’un yerli halkları, topraklarına biyokömür ve organik madde karıştırdıklarında tarım ürünlerinin gür gelişmesini sağlayan verimli bir kara toprak oluştuğunu keşfettiler. Biyokömür çok çeşitli hammaddelerden üretilebilir. Bunların başlıcaları bitkisel üretimden kalan sap ve saman, orman atıkları, hayvan gübresi, evsel atıklar ve diğer atık biyokütlelerdir. En büyük payı sap ve saman oluşturur.

Her yıl büyük miktarda tarımsal atık ortaya çıkar ve bu atıkların çoğu tam olarak değerlendirilemez. Günümüzde birçok araştırmacı, kaynakların sürdürülebilir kullanımını ve ekosistemlerin sürdürülebilir gelişimini desteklemek amacıyla çeşitli tekniklerle atık biyokütleden biyokömür üretmeye yönelik fikirler geliştirmiştir.

Geleneksel biyokömür üretiminde biyokütle yığılır, üzeri ince bir toprak tabakasıyla örtülür ve örtünün kapatıldığı noktadaki duman tutuşturulur. Diğer bir yöntem ise biyokütleyi biyokömür fırınında ısıtmaktır. Böylece biyokütle oksijensiz ortamda yanar ve pirolize uğrayarak yaygın adıyla “boğma kömür” denen biyokömüre dönüşür. Bu yöntemin elverişsiz üretim koşulları, uzun üretim çevrimleri ve ciddi çevre kirliliği gibi dezavantajları vardır. Büyük ölçekli biyokömür üretimi ormansızlaşma, sera etkisinin artması ve hava kirliliği gibi bir dizi soruna yol açacaktır. Bu nedenle giderek daha fazla araştırmacı, uygulanabilirliği yüksek yeni biyokömür üretim yöntemleri üzerinde çalışmaktadır. En yaygın kullanılan yöntem termal pirolizdir (piroliz veya yüksek sıcaklıkta piroliz).

Pirolizle biyokömür üretimi

Biyokömür üretiminde piroliz, biyokütledeki organik polimerlerin makromoleküllerine ait kimyasal bağların, oksijenin sınırlı ve sıcaklığın yüksek olduğu koşullarda ısı enerjisiyle kopmasına dayanır. Böylece makromoleküller hızla düşük molekül ağırlıklı, kısa zincirli maddelere parçalanır ve piroliz yoluyla katı, sıvı ve gaz ürünler elde edilebilir.

Biyokömür üretiminde piroliz süreci

Biyokömür üretiminde piroliz başlıca şu aşamalardan oluşur:

  1. Kurutma aşaması: Başlangıçta dış ısı kaynağı ısınmaya başlar. Biyokömür fırınının içindeki sıcaklık düşüktür, piroliz çok yavaş ilerler ve malzemenin içerdiği su buharlaşmaya başlar. Malzemenin kimyasal bileşimi değişmez. Bu aşama endotermiktir. Sıcaklığın yükselmesi büyük ölçüde dışarıdan sağlanan ısıya bağlıdır.
  2. Ön karbonizasyon aşaması: Biyokömür fırınındaki sıcaklık kademeli olarak yükselir, ısıl bozunma tepkimesi belirgin biçimde değişir ve malzemenin kimyasal bileşimi giderek farklılaşır. Özellikle hemiselüloz gibi kararsız bileşenler parçalanarak CO, CO2, az miktarda asetik asit ve başka maddeler oluşturur. Bu aşamada tepkime hâlâ endotermiktir.
  3. Karbonizasyon aşaması: Biyokömür fırınındaki sıcaklık yükselmeye devam eder, malzeme hızla ısıl bozunmaya uğrar ve çok sayıda bozunma ürünü oluşur. Pirolizin ana aşaması olan bu evrede büyük miktarda ısı açığa çıkar. Soğutulduğunda ayrılan asetik asit, odun katranı ve metanol gibi sıvıların yanı sıra CO2, CO, CH ve H2 gibi gazlar oluşur. Yanıcı bileşenlerin oranı da artar.
  4. Kalsinasyon aşaması: Bu aşamada odun kömürü kalsine edilir. Karbon içeren kimyasal bağlar (C-H ve C-0 bağları) daha ileri düzeyde parçalanır, odun kömüründe kalan uçucu maddeler uzaklaşır ve sabit karbon içeriği artar. Biyokömür üretimindeki piroliz sürecinin dört reaksiyon aşaması arasında kesin sınırlar çizmek güçtür. Aşamalar çoğu zaman birbiriyle örtüşür.
Biyokömür üretimi
Biyokömür üretim süreci

Biyokömür üretim teknolojisi

Günümüzde biyokömür üretim yöntemleri, kullanılan piroliz teknolojisine göre karbonizasyon, sıvılaştırma, gazlaştırma ve mikrodalga pirolizi gibi teknolojilere ayrılabilir.

Karbonizasyon teknolojisi

Karbonizasyon, biyokömür üretiminde en yaygın kullanılan teknolojidir. Temel işlemde, doğranmış veya şekillendirilmiş biyokütle ham maddeleri biyokömür fırınına yerleştirilir ve sınırlı oksijen koşullarında yanmaları için ısıtılır. Bu işlem biyokömürün, biyoyağın ve gazın kendi içinde ayrışmasına yol açar.

Karbonizasyon işlemleri, ısıtma sıcaklığına, ısıtma hızına ve reaksiyon ortamında kalış süresine göre dört türe ayrılabilir. Bunlar yavaş piroliz, orta hızlı piroliz, hızlı piroliz ve flaş pirolizdir. Yavaş pirolizde 5–7 C/min gibi düşük bir ısıtma hızı uygulanır. Reaksiyon, 400–650 C arasındaki orta ve düşük sıcaklıklarda 1–2 d sürer. Nihai karbon verimi yaklaşık %35, biyo-yağ oranı yaklaşık %30 ve gaz oranı yaklaşık %35’tir. Orta hızlı pirolizde ısıtma hızı 300 C/min olup reaksiyon 400–550 C arasındaki orta ve düşük sıcaklıklarda 10–20 s sürer. Nihai karbon verimi yaklaşık %20, biyo-yağ oranı yaklaşık %50 ve gaz oranı yaklaşık %30’dur. Hızlı pirolizde ısıtma hızı 1.000 C/s olup reaksiyon 400–550 C sıcaklıkta 1–2 s sürer. Nihai karbon verimi yaklaşık %12, biyo-yağ oranı yaklaşık %75 ve gaz oranı yaklaşık %13’tür. Flaş pirolizde 1 0009C/s gibi yüksek bir ısıtma hızı uygulanır. 1.050–1 300 C arasındaki yüksek sıcaklıklarda reaksiyon süresi 1 s’den kısadır. Nihai karbon verimi %10–%25, biyo-yağ oranı %50–%75 ve gaz oranı %10–%30 aralığındadır.

Isıtma sıcaklığı ve hızı değiştikçe üründeki biyo-yağ, biyokömür ve gaz oranları da değişir. Bu nedenle daha fazla biyokömür elde etmek için reaksiyon sıcaklığı daha düşük, ısıtma hızı ise daha yavaş tutulmalıdır. Ancak sıcaklık fazla düşerse karbonizasyon tamamlanmaz, işlem gereğinden uzun sürer ve karbon verimi düşer. Yöntemler bir bütün olarak karşılaştırıldığında en yüksek biyokömür oranı yavaş pirolizle elde edilir. Bu yöntemde hammaddenin tane boyutuna ilişkin koşullar da katı değildir.

Karbonizasyon sürecinin akışı
Karbonizasyon süreci

Hidrotermal karbonizasyon teknolojisi

Yaş piroliz olarak da bilinen hidrotermal karbonizasyon, temelde yavaş bir piroliz işlemi ve biyokütlenin performansını önemli ölçüde artıran bir ön işlemdir. Bu karbonizasyon yönteminde biyokütle, sulu çözelti ortamında, kapalı bir reaksiyon kabında yüksek sıcaklık ve yüksek basınç altında 1 h’den uzun süre ısıtılır. Biyokütlenin hidrotermal karbonizasyonu sonucunda çözünmeyen katı ürünler ve çözünür organik yan ürünler elde edilir. Çözünmeyen katı ürün, yüzeyinde çok sayıda hidrofilik fonksiyonel grup taşıyan, mikroyapıya sahip bir karbon mikroküresidir. Çözünür organik yan ürünler ise aldehitler, organik asitler ve diğer çözünür organik maddelerdir.

Hidrotermal karbonizasyon bir serbest radikal tepkimesidir. Makromoleküllerin depolimerizasyonla küçük moleküllere ayrılması ile küçük molekül parçalarının yeniden polimerleşerek büyük moleküller oluşturması birbiriyle yarışan süreçlerdir. Hidroliz, dehidrasyon, dekarboksilasyon, polikondenzasyon ve aromatizasyon gibi aşamalara deoksijenasyon ve dehidrojenasyon eşlik eder. Hidrotermal karbonizasyon, ham maddenin H ve 0 içeriğini esas olarak dehidrasyon ve dekarboksilasyon yoluyla azaltan tipik bir ekzotermik tepkimedir.

Hidrotermal karbonizasyon teknolojisi

Hidrotermal karbonizasyon süreci başlıca şu aşamalardan oluşur:

  1. Hidroliz. Başlangıç aşamasında oluşan düşük molekül ağırlıklı polimer hidrolizle monomere dönüşür ve reaksiyon sisteminin pH değeri düşer.
  2. Dehidrasyon. Hidrotermal karbonizasyonda dehidrasyon, biyokütle matrisinin kimyasal bileşimini değiştirmeden suyu uzaklaştıran kimyasal tepkimeleri ve fiziksel süreçleri kapsar. Monomerler dehidrasyona uğramış ve parçalanarak farklı çözünür ürünler oluşturmuştur.
  3. Dekarboksilasyon. Hidrotermal karbonizasyon sırasında bazı karboksil grupları yapıdan ayrılır.
  4. Polikondenzasyon. Hidroksil ve karboksil gruplarının ayrılmasıyla kolayca polimerleşebilen doymamış bir bileşik oluşur. Moleküller arası dehidrasyonun veya aldol kondenzasyonunun tetiklediği polimerleşme ya da kondenzasyon sonucunda çözünür bir polimer meydana gelir.
  5. Aromatizasyon. Polimer aromatizasyona uğrar ve nihai ürün oluşur.

Hidrotermal karbonizasyon teknolojisi, karbonizasyon teknolojisine kıyasla şu avantajları sağlar:

  • Reaksiyon koşulları ılımlı, enerji tüketimi düşüktür.
  • Hammadde sınırlaması yoktur. Reaksiyon sulu çözeltide gerçekleştiğinden biyokütlenin kurutulması gerekmez. Bu, çamur gibi nem içeriği yüksek biyokütlelerin işlenmesini kolaylaştırır ve yüzeydeki fonksiyonel grupların korunmasına yardımcı olur.
  • Ekipmanın kullanımı kolaydır ve nasıl çalıştırılacağı kolayca öğrenilir.
  • Karbon sabitleme verimliliği ve karbonizasyon verimi yüksektir. Yöntem geniş bir uygulama potansiyeline sahiptir.

Gazlaştırma teknolojisi

Gazlaştırma, biyokütle hammaddesinin kontrollü yüksek sıcaklık koşullarında termokimyasal bir işlemle gaza dönüştürülmesidir. Gazlaştırma işleminin yan ürünleri biyokömür ve biyokütle ekstraktı olarak adlandırılır. Gazlaştırma teknolojisi, gazlaştırma ajanının kullanıldığı ve kullanılmadığı işlemler olmak üzere ikiye ayrılabilir.

Gazlaştırma ajanı genellikle hava, 02, H20, H2 ve karışık gaz gibi bileşenler içerir. Gazlaştırıcı kullanılan işlemde şu dört aşamadan geçilmesi gerekir: kurutma, piroliz, oksidasyonla yanma ve gazlaştırma.

  1. Biyokütle hammaddeleri gazlaştırma reaktörüne girdikten sonra ısıtılır ve kurutulur.
  2. Sıcaklık arttıkça uçucu maddeler kademeli olarak açığa çıkar ve biyokütle hammaddeleri yüksek sıcaklıkta pirolize uğrar.
  3. Piroliz ürünü ile gazlaştırma ajanı, oksidasyon bölgesinde oksidasyon ve yanma tepkimelerine girer.
  4. Yanmayla açığa çıkan ısı, hammaddenin kurutulmasını, pirolizini ve indirgenme tepkimesini sürdürmek için kullanılır. Sonuçta CO, CH4 ve H2 içeren bir gaz karışımı oluşur. Biyokömür verimi genellikle yaklaşık %10’dur.

Kuru damıtma yoluyla gazlaştırmada gazlaştırıcı madde kullanılmaz ve işlem görece basittir. Biyokütlenin oksijenin sınırlı olduğu veya hiç bulunmadığı bir ortamda pirolizi ve gazlaştırılmasıyla biyokömür, odun sirkesi, odun katranı ve gaz elde edilir. Biyokömür verimi genellikle %28 ile %30 arasındadır. Kuru damıtma yoluyla gazlaştırma dışındaki gazlaştırma teknolojileri daha az biyokömür üretir. Bu teknolojiler ağırlıklı olarak gaz tedarikinde ve elektrik üretiminde kullanılacak yanıcı gazı üretmek için kullanılır.

Gazlaştırma teknolojisi
Gazlaştırma teknolojisi

Mikrodalga pirolizi teknolojisi

Mikrodalga pirolizi, oksijenin sınırlı olduğu koşullarda biyokütleyi mikrodalgalarla ısıtan (400–500 C) yeni bir teknolojidir. Böylece biyokütle hammaddeleri belirli bir süre içinde ısıl parçalanmayla biyokömüre dönüştürülebilir.

Mikrodalga, dalga boyu 1 mm ile 100 cm, buna karşılık gelen frekansı ise 300 MHz ile 300 CHz arasında olan bir elektromanyetik dalgadır. Mikrodalga ile ısıtmada cisim mikrodalga enerjisini soğurup ısıya dönüştürür ve böylece cismin tamamı aynı anda ısınır. Bu yöntem, geleneksel ısıtmadan bütünüyle farklıdır. Mikrodalga ile ısıtmanın temelinde, malzemenin içindeki dipol moleküllerin yüksek frekanslı ileri geri hareketiyle oluşan “iç sürtünme ısısının” malzemenin sıcaklığını artırması yatar. Malzemenin içi ve dışı, herhangi bir ısı iletim sürecine gerek kalmadan aynı anda ısıtılabilir.
Isınma hızlı ve eşit biçimde gerçekleşir.

Geleneksel pirolize kıyasla mikrodalga pirolizinde mikrodalgalar doğrudan malzemenin içine nüfuz edebilir ve malzemenin içini ve dışını eşit biçimde ısıtabilir. Isıtma süresi kısadır. Uçucu bileşenlerin ikincil tepkimeleri azaltılabilir ve biyokömürün özellikleri iyileştirilebilir. Yöntemin enerji tüketimi düşüktür, işlem yüksek düzeyde kontrol edilebilir, enerji verimi ve ekonomik avantajı yüksektir. Ayrıca seçici ısıtma mümkündür. Mikrodalga pirolizi sırasında nemin bir kısmı tepkimeye katılır. Bu, biyokütlenin mikrodalga enerjisini soğurma kapasitesini artırabilir. Bu özellikler sayesinde biyokütle atıklarını işlemek için geleneksel piroliz yerine mikrodalga pirolizinin kullanılması, giderek yoğun ilgi gören bir araştırma konusu hâline gelmiştir.

Mikrodalga pirolizi teknolojisi
Mikrodalga pirolizi teknolojisi

Biyokömür üretim teknolojisinin geleceği

Biyokömür üretiminde kullanılan hammadde ve teknolojilere bağlı olarak enerji tüketimi, karbon verimi ve biyokömürün fiziksel ve kimyasal özellikleri değişir. Bu nedenle hammaddeye ve biyokömür ürününden beklenen özelliklere uygun üretim yönteminin seçilmesi özellikle önemlidir. Sonuçlar, yavaş piroliz, hidrotermal karbonizasyon ve mikrodalga piroliziyle elde edilen biyokömür veriminin %30’u aşabildiğini, hidrotermal karbonizasyon ve mikrodalga pirolizinde ise %50’ye ulaşabildiğini göstermektedir. Orta hızlı piroliz, hızlı piroliz, flaş piroliz ve gazlaştırmayla elde edilen biyokömür verimi %30’un altındadır. Bilim ve teknolojideki ilerlemelerle birlikte lazer, plazma ve diğer ileri teknolojiler biyokömür üretiminde giderek kullanılmaya başlanmıştır. Ekipmanın pahalı olması, reaksiyon koşullarına ilişkin teknik gereksinimlerin yüksekliği ve operatörlerden beklenen teknik yeterlilik düzeyi nedeniyle bu teknolojiler henüz büyük ölçekte uygulanmamaktadır. Kullanımları hâlen başlangıç aşamasındadır.

Biyokütlenin karbonizasyonuyla biyokömür üretiminde kullanılan teknoloji henüz tam olarak olgunlaşmamıştır. Aşağıdaki konularda daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç vardır:

  1. Biyokütle hammaddelerinin türü ve miktarı bölgeden bölgeye değişir. Bu nedenle biyokömür üretiminde yerel koşullara göre bölgedeki başlıca biyokütle hammaddelerinden en yüksek düzeyde yararlanmak ve kaynak israfını azaltmak gerekir.
  2. Hammaddelerin özelliklerine ve biyokütlenin kullanım amacına göre biyokömür üretimi için uygun teknolojiyi seçin.
  3. Biyokömür üretiminin ekonomik yönlerini kapsamlı biçimde değerlendirin, reaksiyon ekipmanını optimize edin ve enerji kayıplarını azaltın.
  4. Biyokömür üretimini standartlaştırmak için sektöre uygun üretim standartları oluşturun.

Biyokömür üretim teknolojisinin sürekli gelişmesi ve iyileşmesiyle çeşitli alanlardaki biyokömür uygulamaları daha olgun hâle gelecek ve giderek daha fazla atık biyokütle değerli bir kaynağa dönüştürülerek düşük karbonlu ekonominin sürdürülebilir gelişimini destekleyecektir.