Çimento, çok çeşitli alanlarda son derece yüksek kullanım değeri taşıyan bir yapı malzemesi hâline geldikçe dünya genelinde metalurji, kömür madenciliği, mühendislik ve yapı malzemeleri gibi alanlarda kullanımı giderek yaygınlaşıyor.
Aynı zamanda çimento ekipmanlarına talep de artıyor. Tüm çimento ekipmanları arasında çimento fırını, kuşkusuz üretim hattının temel ekipmanı olarak kabul edilir.
Çimento üretiminde kullanılan fırın genellikle çimento fırını veya çimento üretim fırını olarak adlandırılır. Çimento fabrikasında önceki aşamada hazırlanan farin bu fırında kalsine edilerek çimento yapımında kullanılan klinkere dönüştürülür. Genel olarak çimento fırınının çimento kalitesi üzerindeki etkisi büyüktür.
Çimento üretiminin farklı ihtiyaçlarını karşılamak üzere çeşitli işlevlere sahip çimento fırınları geliştirilmiştir. Döner fırın ve şaft fırını, çimento üretiminde kullanılan iki ana fırın tipidir. Biçimleri, özellikleri ve çimento üretim süreçleri bakımından birbirlerinden büyük ölçüde ayrılırlar. Aşağıda her iki tipi sırayla tanıtacağız.
Çimento döner fırını
Çimento döner fırını olarak da adlandırılan döner fırın, yataya göre hafif eğimlidir ve kendi ekseni etrafında döner. Çimento döner fırınları çeşitli şekillerde sınıflandırılır. Farin hazırlama yöntemine göre çimento üretimi genel olarak kuru ve yaş yöntemlere ayrılır. Buna bağlı olarak üretimde kullanılan fırınlar da kuru yöntem döner fırınları ve yaş yöntem döner fırınları olarak sınıflandırılabilir. Çimento döner fırınları ayrıca fırın içinde veya fırın ucunda kullanılan ısı değişim ekipmanına göre de sınıflandırılabilir.

| Ürün ölçüleri (m) | Fırın boyutları | Motor gücü (kw) | Toplam ağırlık (t) | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Çap (m) | Uzunluk (m) | Eğim (%) | Kapasite (t/d) | Dönme hızı (r/min) | |||
| Φ2.5×40 | 2.5 | 40 | 3.5 | 180 | 0.44-2.44 | 55 | 149.61 |
| Φ2.5×50 | 2.5 | 50 | 3 | 200 | 0.62-1.86 | 55 | 187.37 |
| Φ2.5×54 | 2.5 | 54 | 3.5 | 280 | 0.48-1.45 | 55 | 196.29 |
| Φ2.7×42 | 2.7 | 42 | 3.5 | 320 | 0.10-1.52 | 55 | 198.5 |
| Φ2.8×44 | 2.8 | 44 | 3.5 | 450 | 0.437-2.18 | 55 | 201.58 |
| Φ3.0×45 | 3 | 45 | 3.5 | 500 | 0.5-2.47 | 75 | 210.94 |
| Φ3.0×48 | 3 | 48 | 3.5 | 700 | 0.6-3.48 | 100 | 237 |
| Φ3.0×60 | 3 | 60 | 3.5 | 800 | 0.3-2 | 100 | 310 |
| Φ3.2×50 | 3.5 | 50 | 4 | 1000 | 0.6-3 | 125 | 278 |
| Φ3.3×52 | 3.3 | 52 | 3.5 | 1300 | 0.266-2.66 | 125 | 283 |
| Φ3.5×54 | 3.5 | 54 | 3.5 | 1500 | 0.55-3.4 | 220 | 363 |
| Φ3.6×70 | 3.6 | 70 | 3.5 | 1800 | 0.25-1.25 | 125 | 419 |
| Φ4.0×56 | 4 | 56 | 4 | 2300 | 0.41-4.07 | 315 | 456 |
| Φ4.0×60 | 4 | 60 | 3.5 | 2500 | 0.396-3.96 | 315 | 510 |
| Φ4.2×60 | 4.2 | 60 | 4 | 2750 | 0.41-4.07 | 375 | 633 |
| Φ4.3×60 | 4.3 | 60 | 3.5 | 3200 | 0.396-3.96 | 375 | 583 |
| Φ4.5×66 | 4.5 | 66 | 3.5 | 4000 | 0.41-4.1 | 560 | 710.4 |
| Φ4.7×74 | 4.7 | 74 | 4 | 4500 | 0.35-4 | 630 | 849 |
| Φ4.8×74 | 4.8 | 74 | 4 | 5000 | 0.396-3.96 | 630 | 899 |
| Φ5.0×74 | 5 | 74 | 4 | 6000 | 0.35-4 | 710 | 944 |
| Φ5.6×87 | 5.6 | 87 | 4 | 8000 | En fazla 4,23 | 800 | 1265 |
| Φ6.0×95 | 6 | 95 | 4 | 10000 | En fazla 5 | 950×2 | 1659 |
Yaş yöntem döner fırını
Yaş yöntem döner fırını, yaş yöntemle çimento üretiminde kullanılır. Bu yöntemde farin, su içeriği %32 ile %40 arasında olan bir çamur hâline getirilir. Akışkan bir çamur hazırlandığı için hammaddeler iyi karışır, farinin bileşimi homojen olur ve pişirilen klinkerin kalitesi yüksektir. Yaş yöntemle üretimin başlıca avantajı budur.
Kuru yöntem döner fırını
Kuru yöntem ve yaş yöntem döner fırınlarının avantajları ve dezavantajları birbirinin tersidir. Kuru yöntemle üretimde farin kuru toz hâlinde hazırlanır ve nem içeriği genellikle %1’in altındadır. Bu nedenle suyu buharlaştırmak için yaş yönteme göre daha az ısı gerekir. İçi boş fırında ise çıkış gazı sıcaklığı yüksek olduğundan ısı tüketimi yüksektir. Kuru yöntemle hazırlanan toz farinin akışkanlığı çamura göre daha düşüktür. Bu nedenle hammaddeler iyi karışmaz ve bileşenler homojen dağılmaz.
Şaft fırını
Dikey fırın olarak da bilinen şaft fırınının gövdesi dikey ve sabittir. Geleneksel ve mekanize olmak üzere iki tip şaft fırını vardır.
Geleneksel şaft fırınında hem yükleme hem boşaltma elle yapılır veya yükleme mekanik olarak, boşaltma elle yapılır. Mekanize şaft fırınında ise hem yükleme hem boşaltma mekaniktir. Mekanize şaft fırını sürekli çalışır. Üretim miktarı, ürün kalitesi ve iş gücü verimliliği geleneksel şaft fırınına göre daha yüksektir. Yapı malzemeleri sektörüne yönelik teknik politika gereklilikleri doğrultusunda küçük çimento fabrikaları, geleneksel şaft fırınlarının yerine kademeli olarak mekanize şaft fırınları kullanmaktadır.

| Boyut (m) | Φ3.2*11 | Φ3.3*11 | Φ3.6*11 | Φ3.8*11 | Φ4.0*11 | Φ4.2*11 | Φ5.0*11 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kapasite (t/h) | 12~14 | 14~16 | 18~20 | 23~25 | 25~28 | 28~30 | 30~35 |
| Motor gücü (KW) | 22 | 22 | 37 | 37 | 37 | 45 | 55 |
| Redüktör | W540 | W540 | W650 | W650 | W650 | W650 | W650 |
| Fan | ZL94WD | ZL94WD | ZL103WD | ZR7-60D | ZR7-60D | ZR-700 | ZL103WD(2) |
| Toplam ağırlık (refrakter malzeme hariç) (t) | 82 | 88 | 100 | 115 | 125 | 135 | 180 |
Şaft fırınının avantajları
Yüksek ısıl verim
Şaft fırını sisteminde malzeme yukarıdan aşağıya, yanma havası ise aşağıdan yukarıya doğru sevk edilir. Yüksek sıcaklıktaki malzemenin taşıdığı ısı, yanma havasını önceden ısıtır. Bu düzen prosese uygundur ve ısı kaybı düşüktür. Çıkış sıcaklığı ortam sıcaklığının en fazla 60 ℃ üzerinde tutulabildiğinden fırının çalışma prensibi uygundur. Geleneksel şaft fırınının dezavantajı, yanma koşullarının elverişsiz olmasıdır. Malzeme keki ve iri malzeme nodüllerinin iç kısımlarında kalsinasyon sırasında oksijen yetersizliği ve eksik yanma görülebilir. Dozajlama kontrolünün geliştirilmesi, farin homojenizasyonunun iyileştirilmesi, fırın yapısı ve hava besleme yöntemindeki gelişmeler ve daha küçük nodüllerin kullanılması gibi teknolojik ilerlemeler, nodüllerin su içeriğini önemli ölçüde azaltabilir. Modern şaft fırınında klinker üretiminin ısı tüketimi (600–700) × 4,18 kj aralığında tutulabilir. Kısacası şaft fırını, ısıl verimi yüksek bir ekipmandır.
Çimento döner fırınında ısı aktarımı ağırlıklı olarak ışınımla gerçekleşir. Fırının malzeme doluluk oranı genellikle yalnızca %5–17’dir. İç hacmin büyük kısmı boş kalır. Dış yüzey alanı geniş olduğundan ısı kaybı yüksektir ve ısıyı korumak zordur. Isıl işlem ekipmanı olarak ısıl verimi yüksek değildir ve genellikle yalnızca %40’tır.
Yüksek kaynak kullanım oranı
Yeni kuru yöntemle çimento üretimi, hammaddelerin sıkı koşulları karşılamasını gerektirir. K2O, Na2, Cl- ve SO3 zararlı bileşenler arasında sayıldığından birçok mineral kaynağı kullanılamaz. Ancak şaft fırınıyla çimento üretiminde (VSK çimento fabrikası) bu kısıtlamalar yoktur. Bu yöntem, yeni kuru yöntemle çimento üretiminde atık sayılan bazı mineral kaynaklarında kullanılabilecektir.





















