Aktivitesi ve katma değeri yüksek olan aktif kireç, önemli bir yardımcı malzeme olarak yaygın biçimde kullanılır. Aktif kirece olan talep ve üründen beklenen kalite düzeyi sürekli artmaktadır. Peki, aktif kireç için kalite kriterleri nelerdir? Kireç kalsinasyon tesisleri konusunda uzman bir üretici olarak aktif kirecin kalite kriterleriyle ilgili bazı parametreleri derledik. Gelin, bu konuyu birlikte daha ayrıntılı inceleyelim.
Kalsinasyon ekipmanı: kireç fırını
Kalsinasyon, aktif kireç üretim hattının temel işlemlerinden biridir. Aktif kireç kalsinasyonunda kullanılan başlıca ekipman, kireç cevherini kalsine etmekte kullanılan kireç fırınıdır. Kalsinasyon ekipmanının seçimi, aktif kirecin kalitesini büyük ölçüde etkiler. Ocaklardan elde edilen ince taneli kireç taşı (0–30 mm), genellikle toplam üretimin yaklaşık %30–40’ını oluşturur. Bu malzemenin tamamının değerlendirilmemesi, kireç taşı kaynaklarının büyük ölçüde israfına yol açar.
Günümüzde aktif kireç üretiminde farklı kalsinasyon ekipmanları kullanılır ve kullanılan kireç taşının tane boyutu sınıfı da ekipmana göre değişir. Dikey kireç fırını ve döner kireç fırını, aktif kireç üretim hatlarında yaygın olarak kullanılan iki fırın tipidir.
Döner fırın, tane boyutu 10–50 mm olan ince taneli kireç taşını doğrudan kalsine edebilir. Böylece 40 mm’nin altındaki kireç taşının büyük bölümü değerlendirilebilir, her yıl madencilik maliyetlerinde önemli tasarruf sağlanır ve ocağın işletme ömrü uzar. Döner kireç fırını başlıca fırın başı, motor, fırın kuyruğu, gövde, destek düzeneği, döner silindir, nozul düzeneği, besleme bölümü, kontrol sistemi, enerji tasarrufu sağlayan bileşenler, gürültü bastırma devresi ve koruma devresinden oluşur. Bu donanım, döner kireç fırınının düşük enerji tüketimi ve çevre koruma açısından yüksek performans sunduğunu gösterir. Döner fırın, kireç taşı kaynaklarının tam olarak değerlendirilmesinde önemli bir avantaj sağlar ve bu alanda gelişme potansiyeli yüksektir.


Tane boyutu
Aktif kirecin tane boyutu gereklilikleri göz önüne alındığında, döner fırında kalsinasyonun amacı sıcaklığı kararlı tutarak kireç taşı tanelerinin farklı boyutlarda olmasından, tane boyutu sınıfları arasındaki farkın aşırı olmasından ve ısının eşit dağılmamasından kaynaklanan yetersiz veya aşırı pişmeyi önlemektir. Farklı boyutlardaki kireç taşı tanelerinin kap içinde birikip kalmasını önleyin. Bu birikim, yığının hava geçirgenliğinin yer yer değişmesine veya hava akışının zayıflamasına yol açar.
Konvertörde çelik üretiminde aktif kirecin tane boyutu, ayrılan süre içinde cürufun istenen hızda oluşmasını ve istenen sonucun alınmasını sağlayacak şekilde seçilir. Kireç taneleri çok iri olursa taneler ile sıvı çelik arasındaki reaksiyon süresi uzar, cüruf oluşumu yavaşlar ve işlemden alınan sonuç etkilenir. Taneler çok ince olduğunda ise çelik üretimi sırasında tanecikler veya toz kolayca etrafa saçılarak çalışma koşullarını kötüleştirebilir.

Reaktivite
Aktivite, kirecin suyla reaksiyona girme yeteneğini ifade eder.
Aktivite derecesi, belirli miktarda ve belirli bir tane boyutu aralığındaki kirecin, miktarı ve sıcaklığı belirli suyla karıştırılmasından sonra gerçekleşen çözünme reaksiyonunun hızını ifade eder. Bu değer, kirecin sıvı çelikteki diğer maddelerle (safsızlıklarla) reaksiyona girme yeteneğini gösterir. Çünkü cüruf oluşumu sırasında kireç ile sıvı çelik arasındaki reaksiyon hızını doğrudan ölçmek çok zordur.
Ayrıca aktivite düzeyi ölçülerek kirecin kalsinasyon kalitesi belirlenebilir ve üretime yön verilebilir. Bu nedenle kalsine kireç ürünlerinin aktivitesini ölçmek gerekir.
Aktif kirecin kalitesini veya aktivitesini ölçmenin birçok yolu vardır. Bunların başında hidroklorik asitle titrasyon gelir. Kalsinasyon sırasında hidratasyon sonuçlarını karşılaştırmak, hidratasyonla ilgili tartımlar yapmak ve numune almak, kirecin pişme kalitesini değerlendirmek için hızlı ve pratik yöntemlerdir.
SiO2 (silisyum dioksit)
Çelik üretiminde cüruf oluşturma işleminin tamamlanması için yüksek CaO ve düşük SiO2 içeriği temel koşuldur ve işlemin tamamlanmasını güvence altına alır. Cüruf oluşturmanın amacı, sıvı çelikten başta S olmak üzere S ve P’yi uzaklaştırmaktır. Cürufun bazikliği, CaO’nun SiO2’ye oranıyla ifade edilir. Daha yüksek SiO2 içeriği kirecin yüzey yapısına zarar verir ve cüruf oluşumunun hızını ve etkinliğini etkiler.
Kirecin kalsinasyonu sırasında saf SiO2’nin erime noktası 1.713 ℃’ye kadar çıkabilir. Ancak 700–800 ℃’de SiO2, katı hâlde CaO ile ikincil bir reaksiyona girer. Reaksiyon ilerledikçe sırasıyla CaO · SiO2 (kalsiyum metasilikat), 3CaO · 2 SiO2 (kalsiyum silikat), 2CaO · SiO2 (dikalsiyum silikat) ve 3CaO · SiO2 (kalsiyum trisilikat) oluşabilir. Bu ürünlerin kireç üzerindeki etkisi, aktivitenin azalmasına yol açar.
S (kükürt) ve P (fosfor)
Konvertörde çelik üretimi sırasında bazikliği yüksek cüruf elde etmek için aktif kireç kullanılmasının temel amacı, sıvı çelikten kükürt ve fosforu uzaklaştırmaktır.
Çelik ürünlerinde fosfor (P) içeriğinin yüksek olması (yani P>0,13 olması), çeliğin oda sıcaklığındaki soğuk gevrekliğini artırır. Başka bir deyişle, çeliğin çatlamasına yol açar.
Çelik ürünlerinde kükürt içeriğinin çok yüksek olması, çeliğin kaynaklanabilirliğini önemli ölçüde bozabilir ve darbe tokluğunu azaltabilir. Özellikle ısıtma, haddeleme veya döküm sırasında çelikte çatlaklara yol açabilir. Bu durum “sıcak gevreklik” olarak adlandırılır. Yüksek kükürt içeriği, çeliğin korozyona (paslanmaya) ve aşınmaya karşı direncini de önemli ölçüde azaltabilir. Bu zararlı etkisi nedeniyle kükürt, çelik ürünlerinin “termiti” olarak anılır.
Kireç, özellikle yüksek sıcaklıklarda kükürtle birleşme özelliği sayesinde kükürdü çok güçlü biçimde tutabilir. Bu nedenle çelikten kükürt gideriminde kirecin rolü çok önemlidir.
Ancak kireç taşının doğal bileşimi, hammaddeler, yakıtın kükürt içeriği ve yüksek sıcaklıkta kalsinasyonun etkisiyle, kireç taşından üretilen kireç de değişen miktarlarda kükürt, fosfor ve başka bileşenler içerir. Bu nedenle kirecin kendi kükürt ve fosfor içeriğinin düşük olması gerekir. Hammadde olarak kullanılan kireç taşının ve yakıtın kükürt ve fosfor içeriğinin de düşük olması gerekir.
Kalıntı CO2 (karbondioksit)
Kalıntı CO2 ifadesi, kireç tanelerindeki pişmemiş çekirdeği veya ara tabakayı ve kirecin tamamen ayrışmadan kalan iç tabakasını ifade eder. Kirecin CO2 içeriği esas olarak kalsinasyonla kontrol edilir. Bu içerik, kirecin kalitesini ve çelik üretiminin etkinliğini önemli ölçüde etkiler.





















